Deze week kwam naar buiten dat de Rekenkamer vindt dat het Kabinet Jetten vaag is over de plannen en de besteding van miljarden. “In 2027 wil het kabinet 517 miljard euro uitgeven, maar daarbij ontbreekt het bij veel ministeries aan een duidelijke plan of doel. Als er wel een doel is, blijft het vaag of dat haalbaar is.” Dat zegt de Algemene Rekenkamer in een brief aan de Tweede Kamer, een week na Prinsjesdag. (bron Rekenkamer: ministers vaag over plannen en besteding miljarden).

Toen ik dit las was ik niet verbaasd. Nederland heeft jarenlang een Minister-President (Rutte) gehad die het hebben van een visie maar lastig vond. Rutte sprak in 2013 de woorden: “visie is als een olifant die het zicht belemmert.” Pas in 2020 gaf hij aan spijt te hebben van die woorden, of eigenlijk had hij spijt omdat die woorden hem zijn blijven achtervolgen. Het resultaat van 15 jaar Rutte is bekend, Nederland holt achteruit op diverse ranglijsten die iets roepen over de staat van Nederland. De kloof tussen arm en rijk is alleen maar groter geworden en de problemen stapelen zich op.

Rutte vond een visie maar lastig maar Jetten heeft ervoor gekozen om geen duidelijke visie te hebben door te kiezen voor een minderheidskabinet. Die visie had hij nog wel (min of meer) tijdens zijn campagne “het kan wel” en dat bracht hem zomaar in het torentje. Sindsdien lijkt hij verlamd en aan de leiband van de VVD te lopen. De partij die al 15 jaar erg weinig had gebracht. Door geen keuze te maken voor “links” of “rechts” maakt Jetten geen keuze voor de toekomst van Nederland. Hij wil kunnen schipperen tussen beide. Het effect daarvan was voorspelbaar en komt nu aan alle kanten naar buiten. Plannen blijven vaag en er is geen enkele duidelijkheid of miljarden wel aan de juiste doelen worden uitgegeven. Het bijzondere is dat PRO wel een duidelijke visie lijkt te hebben en ook JA21 is behoorlijk duidelijk hoe ze Nederland voor zich zien. Je kunt van beide vinden wat je wilt maar dat die twee toekomstbeelden niet samen passen is volstrekt duidelijk.

Als docent probeer ik mijn (HBO-)studenten uit te leggen wat een missie en visie is van een organisatie en hoe op basis van de missie en visie een organisatie een strategie bedenkt om die visie te realiseren en dat daarbij heldere en scherpe organisatiedoelen helpen om het goede voor de organisatie te doen. Als organisaties hun missie en visie niet scherp hebben en dat is geregeld zo, dan worden ze stuurloos, dan zijn besluiten gebaseerd op de onderbuik (wat soms best goed kan uitpakken) en niet op feiten en duidelijke cijfers. Pas als je weet waar je naar toe wilt, weet hoe de bestemming eruitziet dan weet je welke stappen je moet zetten om daar te komen en welke kosten daar (ongeveer) aan verbonden zijn. Dan kan je je plannen ook uitleggen, onderbouwen en vertellen waarom je bepaalde keuzes maakt en waarom er soms andere keuzes gemaakt worden.

In mijn werk moet ik soms plannen schrijven over digitalisering terwijl de visie van de organisatie en waar ze heen willen nog niet helemaal scherp is. Dan krijg je het gevoel dat je aan het schieten bent op een bewegend doel. Dan wordt raakschieten behoorlijk moeilijk. De enige oplossing is dan de plannen vaag en oppervlakkig te houden. Dan wordt de illusie gecreëerd dat je gedurende de weg nog bij kunt sturen. Je zou kunnen zeggen dat je dan op de bonnefooi op weg gaat. Dan kan nog lukken als iedereen het over de richting eens is. Zoals “we gaan op de bonnefooi naar Spanje”. Dan ligt het voor hand dat je als eerste richting België gaat en dan Frankrijk, kies je dan halverwege Frankrijk voor Italië dan kan dat altijd nog.
Maar die keuze heeft Jetten niet. Zijn ene mogelijke reisgezel wil naar het Noorden en de ander naar het Zuiden. Daar zijn ze ook volstrekt helder in. Maar die reisgezellen die al mee reizen helpen al niet mee, daar wil er een persé naar het Noorden en de ander heeft zeer sterke voorkeur voor het Oosten maar kan wel leven met het Zuid-Oost. Maar zonder een extra reisgenoot kan Jetten niet op weg. Het gevolg is stilstand, al maandenlang beweegt er niets. Jetten heeft geen doel, geen richting en daarmee geen koers.

Jetten zit waar hij zit en dat pluche zit hem te lekker. Hij heeft Nederland tot stilstand gebracht. Je ziet het ook aan Ministers die eigenlijk geen idee hebben waar ze mee bezig zijn en vooral hun eigen politieke standpunten naar buiten brengen. Dat kan ook want er is geen Kabinet-standpunt op veel vlakken. Ondertussen zakt Nederland verder en verder weg. Het is de perfecte voedingsbodem voor extreemrechts die voor al deze ellende een zondebok hebben gevonden. De uitwassen zagen we afgelopen weekend op en rond het Malieveld.

Het waren beangstigende beelden met Hitlergroeten, racisme, homofobe spreekkoren en de xenofobie en het antisemitisme spoot er aan alle kanten uit. Den Haag maakte nadrukkelijk weer geen keuze. De geweldloze betogingen voor een beter klimaat werden op een grote hoop gegooid met de orgie van geweld in Den Haag boordevol strafbare uitingen en uitspraken. De ene betoging is voor een route naar het zuiden, de andere voor een route naar het Noorden.

Als Jetten niet gaat kiezen glijdt Nederland steeds verder weg en scoren we straks op geen enkel lijstje meer een voldoende. Wat voor land willen we zijn: een land van fatsoen waar me naar mensen omkijken, onze rijkdom eerlijk verdeeld wordt en en onze omgeving goed onderhouden en gezond kunnen overdragen aan onze (klein)kinderen. Of kiezen voor egoïsme, ieder voor zich, rijkdom voor de rijken, economie boven menselijkheid en mensen waarvan wij vinden dat ze niet horen te deporteren.
Jetten, zo kan het NIET, kies.

Photo by Paul Skorupskas on Unsplash