Deze week vertelde een kennis mijn het verhaal over hoe hij in een bibliotheek getuige was van een rondleiding van een man die waarschijnlijk Moslim was. “Hij had zo’n lange jurk aan”. De rondleider en de man liepen langs een tafel met boeken over de Tweede Wereldoorlog. De man die rondgeleid werd wees naar een boek met Hitler op de voorkant en zei: “als die man beter zijn best had gedaan waren er nu geen problemen”. Dat zeg je toch niet, zei mijn kennis. Ik begrijp hem wel zei ik en een paar ogen keken bij onbegrijpelijk aan. Dat begrijp ik ook en dat het niet begrepen werd heeft een reden.
Geschiedenis is mijn favoriete vak, altijd geweest en dat komt door mijn geschiedenisdocent , de heer Schaaf. Hij leerde ons niet geschiedenis te leren (1600, slag bij Nieuwpoort, 1602 oprichting VOC, 1815 Slag bij Waterloo) maar leerde ons de geschiedenis te begrijpen. Dat er een opeenvolging van gebeurtenissen is die samen het verhaal van de geschiedenis maken. Als je die relaties begrijpt, zei hij, hoef je niets te leren, dan weet je het. Bij hem geen jaartallen in toetsen, dat was niet nodig. Wel bij elke toets een bonusvraag: wat als niet dat maar dat gebeurd zou zijn, hoe zou de wereld er dan uit hebben gezien? Ieder antwoord was goed als er maar een logische link in zat die je kon uitleggen. Zo heb ik wel eens een 11 voor een toets gekregen.
Op 28 juni 1914 werd de Oostenrijkse troonopvolger Franz-Ferdinand vermoord. De spanningen binnen Europa waren in de jaren al flink opgelopen. De dader was een jonge Bosnisch-Servische nationalist (ook toen al a pain in the ass). Oostenrijk reageerde woedend en Duistland als grote bondgenoot stond meteen pal achter Oostenrijk. Het was de start van de Eerste Wereldoorlog. Daarin werd Duitsland verslagen en de overwinnaars eisten herstelbetalingen. Uiteindelijk hebben de herstelbetalingen tot politieke en economische instabiliteit van de eerste Duitse democratie bijgedragen en ontstond in Duitsland de vruchtbare grond voor de ideeën van Hitler. Hitler begreep ook dat hij een zondebok nodig had. Die vond hij in de Joden, de rest is geschiedenis en is ons allemaal bekend. Het speelde hier, wij waren erbij en uiteindelijk hebben wij gewonnen en herdenken wij op 4 mei de doden en vieren wij op 5 mei onze bevrijding.
Maar dan gaat verhaal verder. Alles wat in de geschiedenis gebeurt is een trigger voor een volgende gebeurtenis. Door de holocaust ontstond er een beweging dat wij Joden moesten steunen en helpen. Dat wij voor de oorlog zelf helemaal niet op Joden zaten te wachten was snel vergeten. Het kamp Westerbork werd door de Nederlandse regering in 1939 gebouwd als Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, een AZC, om reeds toegelaten Joodse vluchtelingen uit het Duitse Rijk te concentreren in afwachting van uitzetting. Een stukje Nederlandse geschiedenis wat maar weinig mensen weten. Het was het 1ste Ter Apel van Nederland. De Joden waren niet welkom, ze werden in kamp geplaatst om uitgezet te worden. De infrastructuur om Joden weg te voeren was al door Nederland zelf gebouwd en de Nazi’s maakten er graag gebruik van.
Als snel werd na de oorlog duidelijk dat de Joden een eigen staat moesten krijgen. Mogelijk is er in die tijd ook gedacht, als ze een eigen staat hebben gaan ze hier vrijwillig weg maar als je zelf de geschiedenis schrijf, schrijf je dat niet op. En zo werd in een gebied, bestuurd door de Engelsen, een plek waar al eeuwen mensen woonden de staat Israël gesticht en Joden kregen daar een thuis. In mijn blog (macht der conflicten schreef ik daar al over). De komst van Israël daar en de komst van de Joden was de aanleiding voor alle conflicten die er sinds die dag zijn en wij kijken daar vanuit onze geschiedenis naar en staan daarom haast onbegrensd achter Israël.
En toen kwam de vraag van mijnheer Schaaf: hoe zou de wereld eruit hebben gezien als niet wij maar Hitler de oorlog had gewonnen? Dan was er een groot 3de rijk gekomen. Duits zou de voertaal zijn geworden in een groot deel van Europa en alle Joden zouden zijn uitgeroeid. Er zou geen staat Israël zijn gekomen. En omdat er geen Israël zou zijn, geen Gaza, geen Golanhoogten en geen Westelijke Jordaanoever en vooral geen conflict zoals er nu is.
Maar wij hebben onze geschiedenis beschreven zoals wij die gezien en meegemaakt hebben en hoe wij door onze overwinning dit jaar 80 jaar vrijheid kunnen vieren. Maar die overwinning en vrijheid hier hebben als effect oorlog en conflict daar. De mensen die daar woonden hebben daar niet om gevraagd. Ze zijn geconfronteerd met een internationale gemeenschap die in de roes van de overwinning de grond van andere cadeau gedaan hebben aan een groep mensen die net de verschrikkingen van de holocaust hadden meegemaakt. Wij steunden deze groep maar wel ten koste van een andere groep mensen en die plukken daar op de dag van vandaag de wrange vruchten van. Het is dus alles behalve vreemd om deze dagen ook aan de slachtoffers in Gaza te denken. Zij betalen al 80 jaar de prijs voor onze overwinning en de wens om daar de staat Israël te plannen.
Daarom begreep ik de man in de bibliotheek. Hij is geen onderdeel van de overwinnaars, hij kijkt niet door onze ogen naar de Tweede Wereldoorlog. Hij ziet geen 80 jaar vrede en bevrijding maar 80 jaar oorlog en conflict. En als Hitler de oorlog had gewonnen hadden wij hier in Europa nooit van Gaza gehoord, was er geen conflict tussen Joden en Palestijnen en zou er nu geen sprake zijn van genocide in Gaza. Dan was het verhaal van de overwinnaar heel anders geweest want dat is het verhaal wat altijd alleen maar wordt verteld, dat van de overwinnaar. De Palestijnen zijn de verliezer en daarom is het zo moeilijk om juist dat verhaal te vertellen.
Aad Brinkman 